China: terug naar de Culturele Revolutie?


Kerksluitingen, arrestaties en hardhandig optreden tegen christenen: analisten waarschuwen dat China terugkeert naar de tijd van de Culturele Revolutie, waarin elke vorm van uiting van godsdienst hardhandig neergeslagen werd. China stijgt van plaats 43 naar 27 op de Ranglijst Christenvervolging. Wat is er aan de hand? Vijf vragen én antwoorden over de ontwikkelingen in China.

In februari 2018 bekrachtigde de Chinese regering een herziening van het reglement voor religieuze aangelegenheden. De nieuwe regels werden direct voortvarend doorgevoerd en gehandhaafd, terwijl voor 2018 de voorschriften slechts sporadisch werden toegepast.

1. Wat zijn de nieuwe voorschriften?
Alle religieuze groeperingen moeten zich laten registreren en worden gecontroleerd door de communistische partij. Als registratie lukt, dan kan een aanvraag worden ingediend om een gebouw te laten bouwen of gebruiken voor samenkomsten. Zonder toestemming zijn religieuze samenkomsten illegaal. Voor Chinese huiskerken betekent dit bijvoorbeeld dat de autoriteiten de kerk kunnen sluiten en de voorgangers kunnen arresteren of beboeten.

Een ander voorschrift is dat godsdienst in lijn moet worden gebracht met de socialistische maatschappij. Religieuze groeperingen moeten de socialistische waarden in praktijk brengen. Dat betekent dat pastors de regels moeten gehoorzamen die lokale autoriteiten hen opleggen. Zo moest een aantal kerken de Chinese vlag hoger hangen dan het kruis op de kerk en moest het volkslied worden gezongen voor aanvang van de dienst.

Een laatste opmerkelijk voorschrift is dat religieuze groeperingen zich moeten houden aan het beginsel van onafhankelijkheid en zelfbestuur. Er mag geen buitenlandse inmenging zijn bij religieuze groepen en religieuze aangelegenheden. In de afgelopen twaalf maanden is een groot aantal buitenlandse werkers het land uit gezet vanwege zendingsactiviteiten of het leiden of helpen van een huisgemeente.

2. Waarom is China ineens zo hard tegen christenen?
Met de groei van de Chinese economie en de toename van de invloed van China, neemt ook het nationalisme toe. President Xi Jinping geeft de voorkeur aan een nieuw socio-economisch model in plaats van wat hij ziet als ‘falende’ westerse, democratische economieën. Om zijn punt duidelijk te maken, gebiedt hij sociale stabiliteit en de focus op politieke overtuiging. Burgers moeten ‘worden gestuurd’ in plaats van dat hen vrijheid van meningsuiting of geloof wordt gegeven. Misschien meer dan voorheen in de geschiedenis ziet China een mogelijkheid voor overwicht op het wereldtoneel. Godsdienst wordt gezien als een potentiële destabilisator en is niet in lijn met de socialistische ideologie. Het lijkt erop dat Xi Jinping gelooft dat de tijd is gekomen om godsdienst weer in toom te gaan houden en te herstructureren, in het bijzonder bij de islam en het christendom.

3. Geldt dit hardhandige optreden van de overheid voor het hele land?
Ja en nee. De nieuwe religieuze voorschriften zijn van kracht in heel China, maar alle Chinezen kennen het spreekwoord ‘Dood een kip om de aap te waarschuwen’, waarmee wordt bedoeld dat er bepaalde voorbeelden worden getoond om anderen te waarschuwen. Sinds 2017 ligt de nadruk op het reguleren van huiskerken in de provincies Henan en Zheijang, waar de grootste huiskerknetwerken zijn ontstaan, evenals op enkele andere invloedrijke huiskerken in grote steden.

Bij de Ranglijst Christenvervolging van 2018 werd gesteld dat van de 97 miljoen Chinese christenen meer dan 20 miljoen te maken hadden met vervolging. De verwachting is dat dit getal dit jaar oploopt tot boven de 50 miljoen.

4. Zijn Bijbels nog steeds verkrijgbaar?
Ja, maar alleen nog in door de staat gecontroleerde boekhandels. Er zijn nog wel huiskerken die Bijbels via hun eigen kanalen verkopen. Sinds maart 2018 zijn Bijbels niet meer verkrijgbaar via het internet. De Bijbel kan nog wel online gelezen worden, maar niet meer worden gedownload of verkocht. Dit zal zeker een probleem vormen voor nieuwe gelovigen. De Bijbel-app is nog wel beschikbaar.

5. Hoe reageert de kerk op deze ontwikkelingen?
Open Doors ziet de kerk op verschillende manieren reageren. Er zijn gemeenten die de grenzen van de regels opzoeken en de overheid uitdagen, tot christenen die het vertrouwen uitspreken dat God nieuwe deuren zal openen, zelfs als die nu gesloten zijn. Na een kerksluiting in het westen van China besloten de gelovigen om hun diensten dan voortaan maar buiten te houden, op straat en in parken. Daarbij zongen ze, werd een preek gehouden en deelden ze zelfs Bijbelteksten uit. In andere gebieden hebben christenen besloten om hun kerkdiensten aan te passen en juist in kleinere groepen samen te komen. Andere gelovigen besloten om de stad waar ze samenkwamen te verlaten en terug te gaan naar hun dorpen van herkomst om daar het evangelie te verspreiden.

Een aantal kerken ervaart dat het tijd is om extra maatregelen te nemen. Voor miljoenen kerken in het hele land is er echter in dit stadium weinig veranderd behalve dat het besef is gekomen dat extra zorg en waakzaamheid nodig is.