Christenen in China steeds verder in het nauw

Op papier garandeert de Chinese grondwet vrijheid van godsdienst. Voor de naar schatting ruim 96 miljoen christenen in China kent die vrijheid in de praktijk echter duidelijke grenzen. De Chinese Communistische Partij staat alleen kerken toe die onder streng toezicht van de staat opereren en waarin loyaliteit aan de partij en president Xi Jinping nadrukkelijk aanwezig moet zijn. Niet-geregistreerde kerken komen daardoor steeds verder onder druk te staan.

De Chinese Communistische Partij ziet elke religie als een bedreiging voor haar macht. Dat geldt zeker voor het christendom, onder meer vanwege vermeende westerse invloeden. Daarnaast vormen niet-geregistreerde kerken een grote groep waar de staat geen volledige controle over heeft. Juist die controle is voor de partij essentieel om haar positie te behouden.

Big brother is watching you

In China, plek 17 op de Ranglijst Christenvervolging, heerst een klimaat van toezicht en controle. Wat je doet, waar je online geld aan uitgeeft, met wie je contact hebt en wat je interesses zijn: er blijft weinig verborgen. Mede dankzij talloze bewakingscamera’s met gezichtsherkenning en kunstmatige intelligentie zijn de offline en online activiteiten van Chinezen nauwkeurig te volgen. Doe je iets wat afwijkt van de standpunten van de partij, dan blijft ook dat niet onopgemerkt.

‘Verchinezing’ van de kerk

Om religie controleerbaar te houden, erkent de Chinese overheid alleen kerken die zich registreren bij de staat. Protestantse gemeenten vallen daarbij onder de Patriottische Drie-Zelf Beweging en katholieken onder de Chinese Katholieke Patriottische Vereniging. Deze kerken staan onder direct toezicht van de overheid en zijn verplicht hun activiteiten af te stemmen op haar beleid. Daarin staat de zogenoemde ‘sinificatie’ van religie centraal: het in overeenstemming brengen van christelijke leerstellingen met het communistische gedachtegoed en de Chinese cultuur. Hoe loyaal kerken zijn, wordt scherp in de gaten gehouden, onder andere via agenten en cameratoezicht in kerken. Voorgangers, die sinds 2024 verplicht zijn een ‘patriottische opleiding’ te volgen, mogen alleen preken houden die vooraf zijn goedgekeurd.

Onder de radar

Niet-geregistreerde (huis)kerken worden door de Chinese overheid als illegaal bestempeld. Lange tijd was er sprake van een gedoogbeleid, zolang kerken zich niet openlijk kritisch uitlieten over de staat. In die periode groeiden veel huiskerken uit tot grote en zichtbare gemeenten. Die relatieve tolerantie begon te verdwijnen toen de religieuze voorschriften vanaf 2018 strenger werden gehandhaafd en aangescherpt. Er kwamen nieuwe wetten die jongeren onder de 18 jaar verbieden deel te nemen aan religieuze activiteiten. Ook werd de online verkoop van Bijbels en christelijke lectuur verder aan banden gelegd. Daarnaast gelden uitgebreide regels voor online uitingen over geloof. Zo werd in september 2025 de ‘Online Gedragscode voor Religieuze Professionals’ ingevoerd. Voor 2026 zijn nog meer wettelijke beperkingen aangekondigd. Tegelijkertijd moedigt de overheid burgers actief aan om illegale activiteiten te melden.

De kip en de aap

Niet-geregistreerde kerken hebben te maken met invallen, gedwongen sluitingen, boetes en arrestaties van leiders. De autoriteiten richten zich daarbij vaak op prominente kerken. Daarmee passen zij een bekend Chinees principe toe: ‘slacht de kip om de aap af te schrikken’. De arrestatie in oktober 2025 van bijna dertig kerkleiders van Zion Church, een van China’s grootste huiskerknetwerken, is daar een voorbeeld van. Hoewel de mate van controle verschilt per regio, geven zulke acties christenen in het hele land het signaal dat zichtbaarheid steeds meer risico’s met zich meebrengt. Veel huiskerken hebben grote openbare bijeenkomsten daarom ingeruild voor samenkomsten met tien tot twintig gelovigen op wisselende geheime locaties. Andere gemeenten zijn overgestapt op online samenkomsten, al maken de vele digitale beperkingen ook dat steeds moeilijker.

Het laatste woord

Ondanks strengere regelgeving, toenemende overheidsdruk en voortdurend gevaar blijft de ondergrondse kerk groeien. Dat laat zien dat de boodschap van het evangelie niet tot zwijgen gebracht kan worden. Ook wanneer kerken noodgedwongen steeds verder ondergronds verdwijnen, blijven gelovigen samenkomen en zoeken zij naar nieuwe manieren om kerk te zijn. Niet angst of controle, maar hun vertrouwen op God heeft het laatste woord.